Miejscowe i ogólne leczenie trądziku pospolitego

  • 0

Miejscowe i ogólne leczenie trądziku pospolitego

Roman Nowicki

Występują trzy zasadnicze odmiany kliniczne trądziku: trądzik zaskórnikowy (acne comedonica) – z licznymi zaskórnikami otwartymi i zamkniętymi, trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulopustulosa) – w którym obok zaskórników występują również grudki i krosty, trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa) – z licznymi głębokimi zapalnymi guzami i guzkami wypełnionymi treścią ropną z różną tendencją do bliznowacenia. Każda z tych postaci charakteryzuje się różnym stopniem nasilenia zmian, od łagodnego poprzez umiarkowany do ciężkiego i wymaga innego postępowania terapeutycznego. Celem leczenia jest zapobieganie nadmiernemu rogowaceniu, zahamowanie rozwoju Propionibacterium acnes oraz zmniejszenie łojotoku. W artykule przedstawiono zasady doboru optymalnej terapii poszczególnych postaci trądziku.

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest przewlekłym schorzeniem związanym z nadczynnością gruczołów łojowych i dotyczy głównie osób młodych. Szacuje się, iż około 85% populacji w wieku 12-25 lat cierpi z powodu trądziku (1). Etiopatogeneza tej choroby jest dobrze poznana, jednakże leczenie jest procesem długotrwałym, wymagającym dobrej współpracy pacjenta z lekarzem. Przekonanie chorego o możliwości wyleczenia to nieodzowny warunek sukcesu terapeutycznego. 
Pacjenci z trądzikiem często nie zdają sobie sprawy z możliwości i potrzeby skutecznego leczenia tego schorzenia. Dlatego pilną sprawą jest prowadzenie szerokiej akcji oświatowej i uświadomienie społeczeństwu, a także lekarzom pierwszego kontaktu, iż wczesne podjęcie terapii trądziku zapobiega jego dalszemu rozwojowi, powstawaniu szpecących blizn oraz skraca czas trwania choroby. Nawet łagodny trądzik może być przyczyną zaburzeń emocjonalnych, zakłopotania, poczucia mniejszej wartości, wielu stresów, a nawet ciężkiej depresji.  
Stałym objawem u osób z trądzikiem jest łojotok o różnym stopniu nasilenia oraz nadmierne rogowacenie naskórka przy ujściu mieszka włosowego. Zaczopowane gruczoły łojowe są kolonizowane przez bakterie beztlenowe (Propionibacterium acnes), które uwalniając szereg enzymów (lipazy, proteazy, hialuronidazy) przyczyniają się do rozwoju stanu zapalnego (2, 3, 4). Utrudnione wydalanie łoju prowadzi do poszerzenia przewodów gruczołów łojowych i powstawania mikrozaskórników, następnie zaskórników zamkniętych (białych), a w kolejnym etapie – zaskórników otwartych (czarnych). Kaskada reakcji zapalnej zapoczątkowana przez Propionibacterium acnes prowadzi do pojawienia się wykwitów grudkowo-krostkowych. W cięższych postaciach trądziku tworzą się głębokie nacieki ropne i przetoki, które pozostawiają po sobie szpecące blizny (5). 
W zależności od tego, który rodzaj wykwitów dominuje, wyróżnić można trzy zasadnicze odmiany kliniczne trądziku:

1. trądzik zaskórnikowy (acne comedonica)– z licznymi zaskórnikami otwartymi i zamkniętymi, 
2. trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulopustulosa)– w którym obok zaskórników występują również grudki i krosty, 
3. trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa)– z licznymi głębokimi zapalnymi guzami i guzkami wypełnionymi treścią ropną z różną tendencją do bliznowacenia. 

Każda z tych postaci charakteryzuje się różnym stopniem nasilenia zmian, od łagodnego poprzez umiarkowany do ciężkiego i wymaga innego postępowania terapeutycznego (6, 7, 8). Celem leczenia jest zapobieganie nadmiernemu rogowaceniu, zahamowanie rozwoju Propionibacterium acnes oraz zmniejszenie łojotoku.

Leczenie trądziku zaskórnikowego 

Do leczenia zaskórników najlepiej nadają się podawane miejscowo preparaty kwasu retinowego (pochodne witaminy A). Normalizują one nieprawidłowe rogowacenie mieszkowe, zwalniają proces złuszczania się komórek nabłonkowych oraz osłabiają połączenia między nimi (9). Tretynoina (kwas all-trans-retinowy) jest dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych (tabela 1.).

Tabela 1. Preparaty tretynoiny
Preparat Postać 
Aknemycin Plus 
Atrederm 0,025% 
Atrederm 0,05% 
Atrederm 0,1% 
Differin 
Isotrex 
Isotrexin 
Maść Retynowa 
Retin A 
Roaccutane 
Zorac płyn (tretynoina 0,25 mg/ml, erytromycyna 40 mg/ml) 
płyn (tretynoina 0,25 mg/ml, octan tekoferolu 0,05 mg/ml) 
płyn (tretynoina 0,5 mg/ml, octan tekoferolu 0,1 mg/ml) 
płyn (tretynoina 1 mg/ml, octanu tekoferolu 0,2 mg/ml) 
żel i krem (adaplen 1mg/g) 
żel (izotretynoina 0,5 mg/g) 
żel (izotretynoina 0,5 mg/g, erytromycyna 20 mg/g) 
maść (tretynoina 0,5 mg/g) 
krem (tretinoina 0,055 g/100g) 
kapsułki (izotretyinoina 10 mg/kaps. i 20 mg/kaps.) 
żel (tazaroten 0,5 mg/g i 1 mg/g)

Wymienione w tabeli 1. adapalen i tazaroten należą do nowej generacji retinoidów, które przy porównywalnej skuteczności wykazują mniej działań ubocznych niż dotychczas stosowane retinoidy. Są ponadto jedynymi retinoidami o znacznej aktywności przeciwzapalnej (hamują aktywność cyklooksygenazy). 
Adapalen posiada bardziej stabilną strukturę chemiczną niż tretynoina i nie ulega zniszczeniu pod wpływem światła (nie wywołuje reakcji fitotoksycznych ani fotoalergicznych). Zalecany jest w monoterapii w łagodnym lub średnio nasilonym trądziku zaskórnikowym i grudkowo-krostkowym oraz w leczeniu skojarzonym innych postaci trądziku (10, 11). 
Tazaroten znajduje zastosowanie nie tylko w łagodnych łagodnych, średnio zaawansowanych postaciach trądziku, ale również w niektórych postaciach łuszczycy. Skuteczność tego leku jest większa w wyższych stężeniach, które niestety wywołują większe niż tretynoina podrażnienie skóry (12, 13). Oba preparaty są przeciwwskazane u kobiet w ciąży. 
Retinoidy stosuje się zwykle raz dziennie, zazwyczaj przed snem. W celu zmniejszenia do minimum ryzyka wystąpienia podrażnień, chorych należy poinformować o konieczności odczekania 15-20 minut po umyciu twarzy, aby umożliwić jej wyschnięcie przed nałożeniem leku. Objawy niepożądane manifestują się wysuszeniem, złuszczaniem i zaczerwienieniem skóry.  
Inne preparaty zalecane w trądziku zaskórnikowym przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Miejscowe preparaty komedolityczne
Preparat Postać 
z nadtlenkiem benzoilu 
Aknefug-Oxid 3% 
Aknefug-Oxid 5% 
Aknefug-Oxid 10% 
Akneroxid 5 
Akneroxid 10 
Ambix Acne Treatment Cream 
Benzacne 
Benzapur 
Brevoxyl 
Lubexyl 
Oxy – 10 Lotion 
OXY 10 Cover Up żel 30 mg/g 
żel 50 mg/g 
żel 100 mg/g 
żel 50 mg/g 
żel 100 mg/g 
krem 135 mg/g 
żel 5% i 10% 
żel 100 mg/g 
żel 40 mg/g 
zawiesina 40 mg/g 
zawiesina 1% 
krem 1% 
z kwasem azelainowym Acne-Derm 
Hascoderm 
Skinoren krem 200 mg/g 
krem 200 mg/g 
krem 200 mg/g, żel 150 mg/g

Jeżeli terapia jednym preparatem nie przynosi satysfakcjonujących efektów, należy zastosować model leczenia skojarzonego. W terapii skojarzonej stosuje się na przykład adaplen. 
Zasady kojarzenia adapalenu z innymi preparatami: 
1. adapalen (Differin żel 0.1%) + nadtlenek benzoilu 5% lub 10% 
2. adapalen + klindamycyna 
3. adapalen + erytromycyna 
Adapalen powinien być stosowany na noc, a pozostałe leki – rano. 
Nadtlenek benzoilu ułatwia ewakuację wydzieliny gruczołów łojowych, a więc działa komedolitycznie. Podczas jego rozkładu dochodzi do uwolnienia tlenu, hamującego rozwój bakterii beztlenowych. Cechą charakterystyczną nadtlenku benzoilu jest brak oporności Propionibacterium acnes nawet w przypadku przewlekłego stosowania. Działania niepożądane to: wysuszenie, złuszczanie, odczyny zapalne ustępujące po odstawieniu leku (14). 
Kwas azelainowy charakteryzuje się wielokierunkowym mechanizmem działania: przeciwbakteryjnym, keratolitycznym i przeciwzaskórnikowym. Ponadto hamuje lipogenezę i melanogenezę oraz wymiata wolne rodniki. Preferowany jest w monoterapii trądziku zaskórnikowego i łagodnej postaci trądziku grudkowo-krostkowego (14, 15).

Leczenie trądziku grudkowo-krostkowego 

Ta postać trądziku wymaga włączenia antybiotyku, zarówno miejscowo jak i ogólnie (tabela 3.). 

Tabela 3. Antybiotyki do stosowania miejscowego 
Antybiotyk Preparat Postać 
klindamycyna Dalacin T płyn 10mg/ml, emulsja 10mg/ml, żel 10mg/g 
erytromycyna Aknemycin 
Aknemycin Plus 
Davercin maść 2%, płyn 25 mg/g 
płyn (erytromycyna 40 mg/g, tretynoina 0,25 mg/g) 
żel 2,5 %, płyn 25 mg/ml 
erytromycyna 
erytromycyna + nadtlenek benzoilu 
erytromycyna + izotretynoina Zineryt 
Benzamycin

Isotrexin liofilizat + rozpuszczalnik (40 mg/ml) 
żel

żel (erytromycyna 20 mg/g, izotretynoina 0,5 mg)

Ogólne stosowanie antybiotyków wskazane jest w średnio i bardzo nasilonym trądziku grudkowo-krostkowym oraz w leczeniu nacieków zapalnych. Antybiotykiem z wyboru nadal pozostaje tetracyklina, która nie tylko działa przeciwbakteryjnie, ale także hamuje aktywność chemotaktyczną granulocytów wielojądrzastych, zmniejszając stan zapalny. Preferowane dawkowanie to 500 mg 3 razy dziennie przez minimum 6 miesięcy. Jeżeli po trzech miesiącach leczenia nie obserwuje się poprawy, należy zmienić antybiotyk. Natomiast jeśli poprawa kliniczna jest widoczna, można zmniejszać dawki tetracykliny o 500 mg na miesiąc. Alternatywę w stosunku do tetracykliny stanowią doxycyklina i minocyklina stosowane w dawkach 100-200 mg na dobę, erytromycyna – 500 mg 2 razy dziennie lub klindamycyna – 150 mg co 6 godzin.

Terapia hormonalna 

Tego rodzaju terapia jest konieczna u pacjentek z przejawami hyperandrogenizmu. Cechy wskazujące na istotną rolę zaburzeń hormonalnych w patomechanizmie trądziku to: oporność na standardowe metody leczenia, zaostrzanie się zmian w okresie menstruacji oraz rozmieszczenie wykwitów w miejscach zarostu na twarzy. Podstawą terapii hormonalnej są doustne środki antykoncepcyjne składające się z progesteronu oraz 35-50 ľg etynyloestradiolu. Bardzo skutecznym lekiem antyandrogenowym jest preparat Diane-35 (2 mg octanu cyproteronu + 35 ľg etynyloestradiolu). Zmniejsza on produkcję łoju o około 30% oraz działa komedolitycznie. Wskazaniem do stosowania jest zarówno nieskuteczna próba antybiotykoterapii w średnio ciężkim trądziku grudkowo-krostkowym, jak również umiarkowanie nasilony, uporczywy trądzik nie odpowiadający na terapię miejscową (16). 
Innym lekiem przeciwandrogenowym stosowanym w terapii trądziku jest spironolakton. Podaje się go w dawce 25-200 mg na 24 godziny pod kontrolą stężenia potasu we krwi. Zalecany jest kobietom po 30. roku życia, które poza trądzikiem cierpią z powodu hirsutyzmu oraz nadmiernego łojotoku. Rzadko występującymi skutkami niepożądanymi terapii tym preparatem są nieregularność cyklu miesiączkowego oraz bolesność gruczołów sutkowych (16).

Leczenie trądziku ropowiczego 

Niewątpliwie najskuteczniejszym lekiem w trądziku ropowiczym jest izotretynoina podawana doustnie (Roaccutane) (17). Preparat ten działa na wszystkie cztery mechanizmy odgrywające rolę w patogenezie trądziku. Zmniejsza on wydzielanie łoju, redukuje liczbę bakterii, działa przeciwzaskórnikowo i przeciwzapalnie. Lek należy stosować w dawce 0,5-1,0 mg/kg na dobę przez 4-6 miesięcy. Po ustąpieniu zmian chorobowych zaleca się kontynuować terapię przez kolejne 2 miesiące. W razie konieczności można po 6 miesiącach kurację powtórzyć. W związku z teratogennym działaniem leku, przed rozpoczęciem leczenia kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest wykluczenie ciąży i zalecenie skutecznej antykoncepcji w trakcie terapii i dwa miesiące po jej zakończeniu. Terapia retinoidami może przyczynić się do wzrostu poziomu transaminaz i bilirubiny oraz wystąpienia hipertrójglicerydemii. Konieczne jest ostrzeżenie pacjenta o możliwości zaostrzenia zmian i wysychania śluzówek w pierwszych tygodniach leczenia (18, 19, 20).

W tabelach 4. i 5. zestawiono proponowane sposoby leczenia różnych postaci trądziku, według klinicznej i patofizjologicznej klasyfikacji choroby. 

Tabela 4. Terapia miejscowa w różnych postaciach trądziku 
Typ trądziku Leczenie 
Zaskórnikowy 
Nadtlenek benzoilu 
Tretynoina, adapalen lub tazaroten 
Kwas azelainowy 
Łagodny grudkowo-krostkowy Antybiotyk miejscowy + nadtlenek benzoilu 
Tretynoina, adapalen lub tazaroten 
Kwas azelainowy 
Dodać antybiotyk doustny, jeśli leczenie 
miejscowe nie jest satysfakcjonujące 
Grudkowo-krostkowy ze stanem zapalnym Antybiotyk doustny + nadtlenek benzoilu + antybiotyk miejscowy 
Dołączyć tretynoinę, tazaroten lub adapalen, 
kiedy zmniejszy się stan zapalny 
Wycofać się z leczenia antybiotykiem doustnym, 
gdy stan skóry znacznie się poprawi 
Ropowiczy Izotretynoina doustnie 

Tabela 5. Hamowanie mechanizmów patofizjologicznych trądziku
Mechanizmy patofizjologiczne trądziku Rodzaj terapii 
Hyperkeratynizacja

Tretynoina, adapalen, tazaroten 
Kwas azelainowy 
Kwas salicylowy 
Izotretynoina doustna 
Nadprodukcja łoju 
Doustne leki antykoncepcyjne 
Izotretynoina 
Namnażanie bakterii

Nadtlenek benzoilu 
Antybiotyki miejscowe lub doustne 
Kwas azelainowy 
Tretynoina, adapalen, tazaroten 
Izotretynoina doustna 
Stan zapalny Antybiotyki miejscowe i doustne 
Kwas azelainowy

Piśmiennictwo
1. Sidbury R., Paller A. S.: The diagnosis and management of acne. Pediatr. Ann. 2000, 29 (1), 17-24. 
2. Błaszczyk-Kostanecka M., Chodynicka B., Gliński W. i wsp.: Trądzik pospolity: patogeneza i zasady leczenia. Przegl. Dermatol. 1998, 85 (1), 3-19. 
3. Braun-Falco O., Plewing G., Wolff H. H. i in.: Dermatology , Springer Verlag, 2000, 1053-1071. 
4. Cunliffe W. J., Seukeran D. C.: Acne. W: European Handbook of Dermatological Treatments. Katsambas A. D., Lotti T. M. (red.), Springer Verlag, 2000, 1-10. 
5. Johnson B. A., Nunley J. R.: Topical therapy for acne vulgaris. How do you choose the best drug for each patient? Postgrad. Med. 2000, 107 (3), 69-80. 
6. Gibson J. R.: Rationale for the development of new topical treatments for acne vulgaris. Cutis. 1996, 57 (Suppl. 1), 13-19. 
7. Gollnick H., Schramm M.: Topical drug treatment in acne. Dermatology. 1998, 196 (1), 119-125. 
8. Healy E., Simpson N.: Acne vulgaris. B.M.J. 1994, 308 (6932), 831-833. 
9. Leyden J. J., Shalita A. R.: Rational therapy for acne vulgaris: an update on topical treatment. J. Amer. Acad. Dermatol. 1986, 15 (4 Pt 2), 907-915. 
10. Cunliffe W. J.: A new topical retinoid – why a new topical acne therapy? Br. J. Dermatol. 1998, 139 (Suppl. 52), 1-2. 
11. Cunliffe W. J., Caputo R., Dreno B. i wsp.: Clinical efficacy and safety comparison of adapalene gel and tretinoin gel in the treatment of acne vulgaris: Europe and U.S. multicenter trials. J. Am. Acad. Dermatol. 1997, Suppl. 36 (6 Pt 2), 126-134. 
12. Kakita L.: Tazarotene versus tretinoin or adapalene in the treatment of acne vulgaris. J. Am. Acad. Dermatol. 2000, 43 (2 Pt 3), S51-54. 
13. Lucky A. W., Cullen S. I., Funicella T. i wsp.: Double-blind, vehicle-controlled, multicenter comparison of two 0.025% tretinoin creams in patients with acne vulgaris. J. Am. Acad. Dermatol. 1998, Suppl. 38 (4), S24-30. 
14. Weiss J. S.: Current options for the topical treatment of acne vulgaris. Pediat. Dermatol. 1997, 14 (6), 480-488. 
15. Webster G.: Combination azelaic acid therapy for acne vulgaris. J. Am. Acad. Dermatol. 2000, 43 (2 Pt 3), 47-50. 
16. Shaw J. C: Antiandrogen and hormonal treatment of acne. Dermatol. Clin. 1996, 14 (4), 803-811. 
17. Meigel W. N.: How safe is oral isotretinoin? Dermatology 1997, 195 (Suppl. 1), 22-28. 
18. Falk E. S., Stenvold S. E.: Long-term effects of isotretinoin in the treatment of severe nodulocystic acne. Riv. Eur. Sci. Med. Farmacol. 1992, 14 (4), 215-220. 
19. Mills C. M., Marks R.: Adverse reactions to oral retinoids. An update. Drug Saf. 1993, 9 (4), 280-290. 
20. Sutton J. D.: Overdose of isotretinoin. J. Am. Acad. Dermatol. 1983, 9 (4), 600.


  • 0

Co jest przyczyna powstawania trądziku młodzieńczego i jak go leczyć ?

1. Co jest przyczyna powstawania trądziku młodzieńczego?

Trądzik młodzieńczy lub pospolity występuje u ok. 95% chłopców i ponad 80% dziewcząt w okresie dojrzewania. Zmiany skórne dotyczą gruczołów łojowych twarzy, pleców i klatki piersiowej. Nadmierne wytwarzanie łoju i rogowacenie ujść mieszków włosowych są czynnikami usposabiającymi do rozwoju trądziku. Utrudnione usuwanie wydzieliny łojowej prowadzi do powstawania zaskórniaków a następnie związanych z nimi odczynów zapalnych. Pojawiają się grudki oraz krostki. W ciężkich postaciach trądziku dochodzi do powstawania głębokich zmian ropnych i przetok, które pozostawiają po sobie blizny.

2. Jaka jest rola bakterii w powstawaniu trądziku?

Na skórze łojotokowej bardzo dobrze rozwijają się bakterie, niektóre grzyby i roztocza nasilające proces zapalny.

3. Czy zaburzenia hormonalne mają wpływ na przebieg choroby?

Trądzik wieku dojrzewania jest fizjologicznie związany ze wzmożoną produkcja łoju pod wpływem hormonów płciowych. Anaboliki, środki zawierające androgeny stosowane niekiedy przez chłopców w celu szybkiego przyrostu mięsni mogą przyspieszyć i znacznie zaostrzyć objawy trądziku.

4. Jaki jest wpływ diety na rozwój trądziku?

Wbrew panującym powszechnie opiniom nie udało się wykazać wpływu diety (np. spożywanie czekolady i ostrych potraw) na rozwój zmian trądzikowych. Zakazywanie spożycia cukru i innych potraw jest zupełnie niepotrzebne.

5. Kiedy należy rozpocząć leczenie przeciw trądzikowe?

Jak najszybciej ! Zapobiega to tworzeniu się trudnych do usunięcia blizn. Leczenie należy rozpocząć już we czesnym okresie, kiedy pojawiają się zaskórniaki i grudki.

6. Czy trądzik można skutecznie leczyć samemu?

Nie ! Korzystaj z regularnych porad dermatologicznych i okresowych oczyszczeń skóry u kosmetyczki. Dbaj o higienę – konieczne jest przynajmniej dwukrotne mycie w  ciągu dnia przy użyciu łagodnego mydła. Ręczniki zmieniaj codziennie. Stosowane miejscowo dwa razy dziennie roztwory antybiotyków (np. DALACIN T) skutecznie likwidują zmiany trądzikowe

7. Czy do kosmetyczki można udawać się z każda postacią trądziku?

Wizyta u kosmetyczki w celu oczyszczania skóry może nastąpić po wyleczeniu stanu zapalnego.

8. Jaki jest wpływ promieni słonecznych na trądzik?

Słońce, podobnie jak lampa kwarcowa i solarium, nie powoduje wyleczenia. Wiele osób zauważa poprawę stanu skóry po intensywnym opalaniu się, ale u większości z nich zmiany powracają a u części osób dotkniętych trądzikiem promienie UV powodują natychmiastowe zaostrzenie zmian.

JAK LECZYĆ TRĄDZIK ?

Trądzik pospolity(Acne vulgaris) jest najczęstszym schorzeniem skóry nastolatków, które dotyczy niemalże 100% dorastającej młodzieży, różniąc się stopniem nasilenia zmian. Trwa zwykle do osiągnięcia przez pacjentów dojrzałości, choć niekiedy może występować wśród osób dorosłych. U większości nastolatków okazjonalnie występują zamknięte i otwarte zaskórniki i/lub krosty. Mogą one ustępować samoistnie, jednak w przypadku prób wyciskania i zdrapywania pozostają trwałe ślady w postaci zanikowych lub przerosłych blizn. Nawet łagodny trądzik może być przyczyną zaburzeń emocjonalnych, zakłopotania, poczucia mniejszej wartości, trudności w życiu codziennym: w pracy, w szkole i w relacjach towarzyskich.
Pacjenci z trądzikiem często nie zdają sobie sprawy z możliwości i potrzeby skutecznego leczenia tego schorzenia. Dlatego pilną sprawą jest prowadzenie szerokiej akcji oświatowej i uświadomienie społeczeństwu, a także lekarzom pierwszego kontaktu, iż wczesne podjęcie leczenia trądziku zapobiega jego dalszemu rozwojowi. Celem leczenia jest zapobieganie powstawaniu blizn i skrócenie czasu trwania choroby. Badania jakości życia prowadzone wśród pacjentów z trądzikiem wykazały, iż skuteczne leczenie zmian skórnych zapobiega rozwojowi poczucia mniejszej wartości i depresji. Na krajowym rynku dostępna jest szeroka gama preparatów przeciwtrądzikowych.
W rozwoju choroby odgrywają rolę cztery główne czynniki:

1. Zwiększona produkcja łoju, 
2. Nadmierne rogowacenie i zaczopowanie ujść aparatu mieszkowo-łojowego, 
3. Kolonizacja gruczołów łojowych przez bakterie beztlenowe (Propionibacterium acnes),
4. Rozwój stanu zapalnego wokół gruczołów łojowych. 

Utrudnione wydalanie łoju prowadzi do poszerzenia przewodów gruczołów łojowych i powstawania początkowo zaskórników zamkniętych, a następnie otwartych. Bakterie P. acnes produkując czynniki chemotaktyczne powodują napływ leukocytów wielojądrzastych do gruczołów łojowych. W następstwie fagocytozy bakterii przez te leukocyty uwolnione zostają enzymy hydrolityczne, które prowadzą do zniszczenia ścian gruczołów łojowych, wydostania się ich zawartości do skóry właściwej i rozwoju stanu zapalnego (tabela I.). Pojawiają się wykwity grudkowo-krostkowe. W cięższych postaciach trądziku tworzą się głębokie nacieki ropne i przetoki, które pozostawiają po sobie szpecące blizny. Na skórze łojotokowej bardzo dobrze rozwijają się bakterie tlenowe (Staphylococcus spp.), grzyby drożdżopodobne (Malassezia spp.) i roztocza (Demodex folliculorum).
Czynniki zewnętrzne, takie jak kosmetyki, leki (np. kortykosteroidy, lit, fenytoina, izoniazyd) oraz praca w podwyższonej temperaturze i w kurzu, mogą nasilać proces zapalny (tabela II.).

Podział i leczenie trądziku

W zależności od rodzaju wykwitów wyróżniamy trzy postacie kliniczne trądziku: zaskórnikowy, grudkowo-krostkowy i ropowiczy . Każda postać trądziku charakteryzuje się różnym stopniem nasilenia zmian od łagodnego, poprzez umiarkowany do ciężkiego. Ten podział jest pomocny przy wyborze metody leczenia.

Trądzik zaskórnikowy(acne comedonica) odpowiada na leczenie zewnętrznymi preparatami keratolitycznymi (przeciwzaskórnikowe), które zmniejszają przyleganie komórek w ujściu mieszków włosowych (tabela III). W leczeniu łagodnej, „fizjologicznej” postaci trądziku (zaskórnikowy i grudkowy – acne comedonica et papulosa) zwykle wystarcza stosowanie leków zewnętrznych (Tabela IV). Efekty ich działania widoczne są dopiero po upływie pewnego czasu.

Trądzik grudkowo-krostkowy(acne papulo-pustulosa) charakteryzuje się obecnością zaskórników oraz zapalnych grudek i krost. Ta postać trądziku wymaga zastosowania antybiotyków, zarówno miejscowo, jak i ogólnie (tabela V). Lekiem z wyboru pozostaje nadal tetracyklina. Należy przyjmować ją na pół godziny przed posiłkiem w celu lepszego wchłaniania leku. Tetracyklina działa nie tylko przeciwbakteryjnie ale także hamuje aktywność chemotaktyczną granulocytów wielojądrzastych, zmniejszając stan zapalny. Brak reakcji na antybiotyk można stwierdzić dopiero po trzech miesiącach leczenia.

W trądziku ropowiczym(acne phlegmonsa) oprócz obecności uprzednio wymienionych wykwitów, widoczne są zmiany naciekowe, cysty i przetoki. W przypadku braku poprawy po ogólnym leczeniu przeciwbakteryjnym, należy rozważyć zastosowanie izotretinoiny (Roaccutane – Roche). Izotretinoina działa na wszystkie cztery mechanizmy odgrywające rolę w patogenezie trądziku. Zmniejsza wydzielanie łoju, redukuje liczbę bakterii, działa przeciwzaskórnikowo i przeciwzapalnie. W związku z działaniem teratogennym leku, przed rozpoczęciem leczenia kobiet w wieku rozrodczym , konieczne jest wykluczenie ciąży i zalecenie skutecznej antykoncepcji w trakcie terapii i dwa miesiące po jej zakończeniu.

Ze względu na przewlekły charakter trądziku, ważną rolę w skutecznym leczeniu odgrywa dobra współpraca pacjenta z lekarzem. Przekonanie pacjenta o możliwości wyleczenia to nieodzowny warunek sukcesu terapeutycznego. Ważnym aspektem terapii jest doświadczenie w technice komunikacji z pacjentem. Instrukcje na piśmie dotyczące sposobu stosowania leków i ulotki informacyjne są dla wielu pacjentów bardzo istotne.

Tabela I.Kolejność zjawisk patologicznych w trądziku

1. Nadmierne złuszczanie naskórka w mieszku włosowym2. tekstromadzenie łoju3. Rozwój bakterii Propionibacterium acnes powodujących uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych i czynników chemotaktycznych4. Uwolnienie enzymów hydrolitycznych przez neutrofile5. Pęknięcie ściany mieszka włosowego i przedostanie się jego zawartości do skóry6. Stan zapalny 

Tabela II.Czynniki nasilające trądzik

1. Makijaż, olejek do opalania, żele i lakiery do włosów, oleje przemysłowe2. Stres i silne emocje3. Miesiączka4. Wyciskanie i drapanie5. Silne wycieranie skóry6. Niektóre leki

Tabela III. Miejscowe preparaty keratolityczne

PreparatProducent
Preparaty zawierające mocznik
Kermuren -krem
Cerkosol – płyn
Xerial – emulsja
Elacutan – krem
Laboratorium Bakopil S.C. -Gdańsk 
PPHU Cerko s.c. – Gdańsk
SVR
Leipziger Arzneimittelwerk
Nadtlenek benzoilu
Benzacne
Oxy
Clearasil Ultra
Akneroxid
Herbapol – Poznań
SmithKline Beecham
Procter & Gamble
Hermal
Retinoidy
Atrederm
Airol
Retin-A
Polfa – Kraków
Roche
Janssen-Cilag
Kwas azelainowy
Skinoren
Schering AG

Tabela IV.Miejscowe leki przeciwtrądzikowe i ich działanie terapeutyczne

Działanie terapeutyczneNadtlenek benzoiluAntybiotykiTretinoinKwas azelainowy
p/łojotokowe++
p/zaskórnikowe++
komedolityczne+++++++
p/zapalne++++
p/bakteryjne+++++++

Tabela V.Antybiotyki stosowane w leczeniu trądziku

AntybiotykDawkowanieProducent
Do stosowania miejscowego
Klindamycyna 
Dalacin T- płyn, emulsja, żel
Dwa razy dzienniePharmacia&Upjohn
Erytromycyna
Davercin – płyn
Davercin – maść
Aknemycin – płyn, maść
Zineryt – płyn
Dwa razy dzienniePolfa-Tarachomin
Polfa-Poznań
Hermal
Yamanuchi
Do stosowania ogólnego
Teracyklina
Doxycyclina
Erytromycyna
Klindamycyna (Dalacin C)
500 mg dwa razy dziennie
100 mg raz dziennie
500 mg dwa razy dziennie
150 mg co 6 godzin
Polfa-Tarachomin
Polfa-Tarachomin
Polfa-Tarachomin
Pharmacia&Upjohn

Piśmiennictwo

1. Błaszczyk-Kostanecka M., Chodynicka B., Gliński W. i wsp.: Trądzik pospolity: patogeneza i zasady leczenia. Przegl. Dermatol., 1998, 85, 3-19. 
2. Cunliffe W. J.: A new topical retinoid–why a new topical acne therapy? Br. J. Dermatol., 1998, 139, supl. 52, 1-2. 
3. Cunliffe W.J., Caputo R., Dreno B. i wsp.: Clinical efficacy and safety comparison of adapalene gel and tretinoin gel in the treatment of acne vulgaris: Europe and US multicenter trials. J. Am. Acad. Dermatol., 1997, supl. 36,S126-134. 
4. Cunlife W.J.,Layton A.M.: Oral isotretinoin: patient selection and matekstement. J. Dermatol.Treat., 1993, 4, supl.2, S10-S15.
5. Esser B.:Die Aknetherapie – ein altes, aber immer wieder junges Thema. Den Ausführungen über Aknearten und deren Therapie liegen die Erfahrungen in einer dermatologischen Praxis zugrunde. Z. Dermatol., 1996, 182, 8-12.
6. Gibson J.R.: Rationale for the development of new topical treatments for acne vulgaris. Cutis, 1996, 57, supl.1., 13-19. 
7. Gollick H., Schramm M.: Topical drug treatment in acne. Dermatology, 1998,196,119-125. 
8. Healy E., Simpson N.: Acna vulgaris. BMJ., 1994, 308, 831 – 833.
9. Johnson B.A., Nunley J. R. Topical therapy for acne vulgaris: how do you choose the best drug for each patient? Postgrad. Med. 2000,107, 69-80 
10. Lucky A.W., Cullen S.I., Funicella T. i wsp.: Double-blind, vehicle-controlled, multicenter comparison of two 0.025% tretinoin creams in patients with acne vulgaris. J. Am. Acad. Dermatol., 1998, supl. 38, S24-30. 
11. Lucky A.W., Cullen S.I., Jarratt M.T., i wsp:. Comparative efficacy and safety of two 0.025% tretinoin gels: results from a multicenter, double-blind, parallel study. J. Am. Acad. Dermatol., 1998, supl.38, S17-S23. 
12. Motley R.J., Finlay A.Y.: Practical use of disability index in the routine matekstement of acne. Clin. Exp. Dermatol., 1992, 17, 1-3.
13. Nestler J.E. : Role of hyperinsulinemia in the pathogenesis of the polycystic ovary syndrome, and its clinical implications. Sem. Reprod. Endocrinol., 1997,15,111-122 
14. Nowicki R., Majkowicz M.: Badanie jakości życia u pacjentów z trądzikiem pospolitym w makroregionie gdańskim. Przegl. Dermatol. 1997, 84, 49-59.
15. Plewig G., Kligman A.M.: Acne and rosacea. Springer Verlag, Berlin, Heidelberg, 1993.
16. Quigley J.W., Bucks D.A.W.: Reduced skin irritation with tretinoin containing polyolprepolymer-2, a new topical tretinoin delivery system: a summary of preclinical and clinical investigations. J. Am. Acad. Dermatol., 1998, supl. 38, S5-S10. 
17. Webster G.F. :Topical tretinoin in acne therapy. J. Am. Acad. Dermatol., 1998, supl. 39, S38-S44. 
18. Weiss J.S.: Current options for the topical treatment of acne vulgaris. Pediat. Dermatol., 1997, 14, 480-488. 
19. Wu S.F., Kinder B.N., Trunnell T.N. i inni: Role of anxiety and anger in Acne patients: A relationship with the severity of the disorder. J.Am.Acad.Dermatol., 1988, 18, 325-332.